Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ không phải lúc nào cũng rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ như méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó, nhưng đây đều có thể là dấu hiệu của một tình trạng cấp cứu cần được xử trí ngay.
1. Đột quỵ là gì?
Đột quỵ (Stroke hay tai biến mạch máu não) là tình trạng máu nuôi não bị gián đoạn do mạch máu bị tắc hoặc bị vỡ. Khi não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, các tế bào thần kinh sẽ bắt đầu tổn thương và chết chỉ sau một thời gian rất ngắn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đột quỵ là một cấp cứu y khoa, cần được chẩn đoán và điều trị càng sớm càng tốt. Nếu chậm trễ, người bệnh có nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng như liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ hoặc mất khả năng sinh hoạt độc lập.
Đột quỵ gồm hai nhóm chính:
- Đột quỵ thiếu máu não (nhồi máu não): Chiếm khoảng 80–85% trường hợp, xảy ra khi mạch máu não bị tắc.
- Đột quỵ xuất huyết não: Xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu vào nhu mô não.
2. Vì sao cần nhận biết đột quỵ càng sớm càng tốt?
Não là cơ quan rất nhạy cảm với tình trạng thiếu máu. Mỗi phút điều trị bị chậm trễ đều làm tăng nguy cơ tổn thương não và giảm khả năng hồi phục.
Đối với một số người bệnh đột quỵ thiếu máu não, thuốc tiêu sợi huyết có thể được sử dụng nếu người bệnh đến bệnh viện trong khoảng 4,5 giờ đầu và đáp ứng các tiêu chuẩn điều trị. Ngoài ra, một số trường hợp tắc động mạch lớn có thể được chỉ định can thiệp lấy huyết khối cơ học sau khi được đánh giá bằng chẩn đoán hình ảnh.
Chính vì vậy, nhận biết sớm triệu chứng và gọi cấp cứu ngay là yếu tố quyết định tiên lượng của người bệnh.
3. 8 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cần gọi cấp cứu ngay
3.1. Mất thăng bằng đột ngột
Người bệnh có thể:
- Đi loạng choạng.
- Chóng mặt dữ dội.
- Không giữ được thăng bằng.
- Mất phối hợp động tác.
Đây là dấu hiệu thường gặp khi đột quỵ ảnh hưởng đến tiểu não hoặc thân não.
3.2. Thay đổi thị lực đột ngột
Người bệnh có thể:
- Nhìn mờ.
- Nhìn đôi.
- Mất thị lực ở một hoặc cả hai mắt.
- Mất một phần trường nhìn.
Triệu chứng xuất hiện đột ngột và không liên quan đến chấn thương mắt.
3.3. Méo miệng hoặc lệch mặt
Một bên mặt bị xệ xuống hoặc tê, khiến nụ cười trở nên mất cân đối.
Bạn có thể yêu cầu người bệnh cười. Nếu một bên khóe miệng không nâng lên bình thường, cần nghĩ ngay đến đột quỵ.
3.4. Yếu hoặc tê một bên tay chân
Đây là một trong những dấu hiệu điển hình nhất.
Người bệnh có thể:
- Không nâng được một cánh tay.
- Tay tự rơi xuống khi giơ lên.
- Yếu hoặc tê một bên chân.
- Khó cầm nắm đồ vật.
3.5. Nói khó hoặc nói ngọng
Đột quỵ có thể làm người bệnh:
- Nói ngọng.
- Phát âm không rõ.
- Không diễn đạt được ý muốn.
- Không hiểu lời người khác nói.
Hãy yêu cầu người bệnh lặp lại một câu đơn giản. Nếu họ không thể nói đúng hoặc nói khó hiểu, hãy gọi cấp cứu ngay.
3.6. Đau đầu dữ dội bất thường
Một cơn đau đầu xuất hiện đột ngột, dữ dội, khác hẳn những lần đau đầu trước đây có thể là dấu hiệu của đột quỵ xuất huyết não, đặc biệt khi đi kèm buồn nôn, nôn hoặc giảm ý thức.
3.7. Lú lẫn hoặc giảm ý thức
Người bệnh có thể:
- Không nhận biết người xung quanh.
- Trả lời chậm.
- Buồn ngủ bất thường.
- Mất ý thức.
Đây là dấu hiệu nghiêm trọng, cần được cấp cứu ngay lập tức.
3.8. Nuốt khó đột ngột
Một số người bệnh đột quỵ có biểu hiện khó nuốt, dễ sặc khi uống nước hoặc ăn. Dấu hiệu này đặc biệt quan trọng vì làm tăng nguy cơ viêm phổi do hít sặc và ảnh hưởng đến việc chăm sóc ban đầu.
Lưu ý: Co giật có thể xảy ra ở một số trường hợp đột quỵ, đặc biệt là đột quỵ xuất huyết, nhưng không phải là dấu hiệu điển hình để nhận biết sớm và không nằm trong quy tắc B.E.F.A.S.T.
4. Quy tắc B.E.F.A.S.T – Cách nhận biết đột quỵ trong vài giây
Quy tắc FAST vẫn là công cụ phổ biến để nhận biết nhanh đột quỵ. Tuy nhiên, nhiều tổ chức và trung tâm đột quỵ hiện nay khuyến khích sử dụng phiên bản mở rộng BE-FAST, bổ sung hai dấu hiệu là mất thăng bằng (Balance) và thay đổi thị lực (Eyes). Việc bổ sung này giúp tăng khả năng phát hiện các trường hợp đột quỵ tuần hoàn não sau, vốn có thể không xuất hiện các triệu chứng điển hình như méo mặt hoặc yếu tay chân.
- B – Balance: Mất thăng bằng đột ngột.
- E – Eyes: Thay đổi thị lực đột ngột.
- F – Face: Méo miệng hoặc lệch mặt.
- A – Arm: Yếu hoặc tê tay.
- S – Speech: Nói khó, nói ngọng.
- T – Time: Gọi cấp cứu ngay và ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng.
Nếu một hoặc nhiều dấu hiệu cảnh báo đột quỵ xuất hiện đột ngột, hãy gọi cấp cứu ngay hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ. Không nên chờ các triệu chứng tự hết, vì mỗi phút chậm trễ đều có thể làm tăng tổn thương não và giảm cơ hội hồi phục.
5. Cần làm gì khi nghi ngờ đột quỵ?
Nếu nghi ngờ một người bị đột quỵ:
- Gọi cấp cứu ngay hoặc đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ.
- Ghi nhớ chính xác thời điểm bắt đầu xuất hiện triệu chứng.
- Để người bệnh nằm nơi an toàn, nới lỏng quần áo.
- Nếu người bệnh nôn hoặc giảm ý thức, đặt nằm nghiêng để giảm nguy cơ hít sặc.
- Theo dõi nhịp thở và ý thức trong khi chờ nhân viên y tế.
6. Những điều tuyệt đối không nên làm
Khi nghi ngờ có dấu hiệu cảnh báo đột quỵ, không nên:
- Tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp hoặc aspirin khi chưa xác định loại đột quỵ.
- Cho ăn hoặc uống nếu người bệnh có biểu hiện nuốt khó.
- Cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoặc áp dụng các mẹo dân gian.
- Chờ triệu chứng tự hết rồi mới đi bệnh viện.
Những việc làm trên có thể làm chậm quá trình điều trị hoặc khiến tình trạng người bệnh trở nên nguy hiểm hơn.
7. Kết luận
Đột quỵ là một cấp cứu y khoa nhưng hoàn toàn có thể cải thiện tiên lượng nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Hãy ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo như mất thăng bằng, thay đổi thị lực, méo miệng, yếu tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội, lú lẫn và nuốt khó, đồng thời áp dụng quy tắc B.E.F.A.S.T để nhận biết nhanh.
Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, đừng chần chừ. Việc gọi cấp cứu ngay có thể tạo nên sự khác biệt giữa hồi phục và di chứng lâu dài.
8. Câu hỏi thường gặp
Đột quỵ có chỉ xảy ra ở người cao tuổi?
Không. Mặc dù nguy cơ tăng theo tuổi, đột quỵ vẫn có thể xảy ra ở người trẻ, đặc biệt khi có tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, hút thuốc lá, béo phì hoặc các yếu tố nguy cơ khác.
Nếu triệu chứng biến mất sau vài phút thì có cần đi bệnh viện không?
Có. Đây có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), một dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong thời gian ngắn sau đó. Người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế càng sớm càng tốt.
Nguồn tham khảo
Bộ y tế http://dotquy.kcb.vn/hieu-dung-ve-dot-quy/dot-quy-la-gi-/be-fast-dau-hieu-nhan-biet-som-ve-dot-quy.html
WHO https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/stroke
HGTJAPAN ngoài cung cấp dịch vụ phiên dịch y tế, hỗ trợ khám và điều trị bằng phương pháp tế bào gốc tại Nhật Bản, còn là đơn vị phân phối thực phẩm chức năng và dụng cụ phúc lợi y tế chính hãng từ Nhật. Quý khách có nhu cầu, vui lòng liên hệ ngay với HGTJAPAN để được tư vấn chi tiết nhanh chóng.
