Người Nhật nổi tiếng sống thọ nhưng tỷ lệ sa sút trí tuệ vẫn tăng. Tìm hiểu nguyên nhân, các yếu tố nguy cơ và những biện pháp phòng ngừa dựa trên bằng chứng khoa học.
1. Người Nhật sống thọ nhưng sa sút trí tuệ vẫn gia tăng
Nhật Bản từ lâu được biết đến là một trong những quốc gia có tuổi thọ trung bình cao nhất thế giới. Chế độ ăn uống cân bằng, hệ thống y tế phát triển, ý thức chăm sóc sức khỏe tốt và tỷ lệ khám sức khỏe định kỳ cao đã góp phần giúp người dân sống lâu hơn.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng người Nhật miễn nhiễm với các bệnh lý do tuổi già, đặc biệt là sa sút trí tuệ (Dementia).
Đây là một trong những hiểu lầm khá phổ biến. Nhiều người cho rằng người Nhật hiếm khi mắc bệnh mất trí nhớ vì họ ăn nhiều cá, uống trà xanh hay có lối sống lành mạnh. Thực tế, số người mắc sa sút trí tuệ tại Nhật Bản vẫn đang tăng theo quá trình già hóa dân số.
Nguyên nhân không phải vì người Nhật có sức khỏe kém hơn, mà bởi họ sống đủ lâu để bước vào nhóm tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.
2. Sa sút trí tuệ là gì?
Sa sút trí tuệ không phải là một bệnh đơn lẻ mà là hội chứng gây suy giảm nhiều chức năng của não bộ.
Người bệnh có thể gặp các biểu hiện như:
- Giảm trí nhớ.
- Khó ghi nhớ thông tin mới.
- Mất khả năng lập kế hoạch.
- Khó giao tiếp.
- Giảm khả năng định hướng thời gian và không gian.
- Thay đổi tính cách hoặc hành vi.
Các dạng sa sút trí tuệ thường gặp gồm:
- Bệnh Alzheimer (chiếm tỷ lệ cao nhất).
- Sa sút trí tuệ do bệnh mạch máu não.
- Sa sút trí tuệ thể Lewy.
- Sa sút trí tuệ thùy trán – thái dương.
Điều quan trọng cần hiểu là lão hóa bình thường không đồng nghĩa với sa sút trí tuệ. Người lớn tuổi có thể quên một số chi tiết nhỏ, nhưng nếu tình trạng suy giảm trí nhớ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày thì cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa.
3. Vì sao người Nhật vẫn mắc sa sút trí tuệ dù có tuổi thọ cao?
Có nhiều nguyên nhân khiến số ca sa sút trí tuệ tại Nhật Bản vẫn gia tăng.
- Tuổi càng cao, nguy cơ càng lớn
Yếu tố nguy cơ mạnh nhất của sa sút trí tuệ chính là tuổi tác.
Nguy cơ mắc bệnh tăng đáng kể sau 65 tuổi và tiếp tục tăng theo từng nhóm tuổi cao hơn. Nhật Bản có tỷ lệ người trên 80 và 90 tuổi rất lớn, vì vậy số người mắc sa sút trí tuệ cũng tăng theo.
- Già hóa dân số
Nhật Bản là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới.
Khi tỷ lệ người cao tuổi tăng lên, số ca mắc các bệnh mạn tính như sa sút trí tuệ, Parkinson hay đột quỵ cũng tăng tương ứng.
- Tuổi thọ cao không đồng nghĩa với “không mắc bệnh”
Tuổi thọ trung bình cao phản ánh chất lượng chăm sóc sức khỏe và khả năng điều trị bệnh tốt hơn.
Điều đó giúp nhiều người sống lâu hơn sau khi mắc các bệnh mạn tính, chứ không có nghĩa là họ hoàn toàn tránh được các bệnh liên quan đến lão hóa.
4. Những yếu tố làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ
Bên cạnh tuổi tác, nhiều yếu tố khác cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Tăng huyết áp
Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu não và làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ do mạch máu.
Đái tháo đường
Đường huyết kiểm soát kém có liên quan đến suy giảm chức năng nhận thức và làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.
Ít vận động
Hoạt động thể chất đều đặn giúp cải thiện tuần hoàn máu đến não và hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức.
Hút thuốc lá
Thuốc lá làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu và thúc đẩy quá trình viêm, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ.
Cô lập xã hội
Người ít giao tiếp, sống cô đơn hoặc thiếu các hoạt động xã hội có nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn so với những người duy trì các mối quan hệ tích cực.
Suy giảm thính lực
Nhiều nghiên cứu cho thấy mất thính lực không được điều trị là một trong những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được đối với sa sút trí tuệ.
Ngủ không đủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém
Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình loại bỏ các chất chuyển hóa tích tụ trong não. Mất ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến chức năng nhận thức theo thời gian.
5. Người Nhật đang làm gì để giảm nguy cơ sa sút trí tuệ?
Mặc dù chưa có biện pháp nào đảm bảo phòng ngừa hoàn toàn, Nhật Bản đã triển khai nhiều chương trình nhằm hỗ trợ người dân duy trì sức khỏe não bộ.
Khám sức khỏe định kỳ
Việc phát hiện sớm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hay rung nhĩ giúp giảm nguy cơ tổn thương mạch máu não.
Duy trì hoạt động thể chất
Đi bộ, tập dưỡng sinh, đạp xe hoặc các bài tập phù hợp với người cao tuổi được khuyến khích rộng rãi trong cộng đồng.
Tham gia các hoạt động xã hội
Nhiều địa phương tại Nhật tổ chức các câu lạc bộ dành cho người cao tuổi nhằm khuyến khích giao tiếp, học tập và vận động.
Chế độ ăn cân bằng
Khẩu phần ăn truyền thống của người Nhật thường có nhiều cá, rau xanh, đậu nành, rong biển và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong nhiều yếu tố góp phần bảo vệ sức khỏe, không phải “bí quyết” duy nhất giúp ngăn ngừa sa sút trí tuệ.
Kiểm soát các bệnh mạn tính
Điều trị tốt tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch là một trong những biện pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.
6. Khi nào nên đi khám?
Nhiều người cho rằng hay quên là dấu hiệu bình thường của tuổi già nên thường bỏ qua.
Tuy nhiên, bạn nên đưa người thân đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu như:
- Quên các sự việc vừa xảy ra nhiều lần.
- Thường xuyên lặp lại cùng một câu hỏi.
- Lạc đường ở nơi quen thuộc.
- Khó thực hiện những công việc từng làm thành thạo.
- Thay đổi tính cách rõ rệt.
- Nghi ngờ hoặc kích động bất thường.
- Gặp khó khăn trong việc quản lý tiền bạc hoặc dùng thuốc.
Việc phát hiện sớm giúp xác định nguyên nhân, loại trừ các bệnh có thể điều trị và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp nhằm duy trì chất lượng cuộc sống.
7. Kết luận
Người Nhật sống thọ không có nghĩa là không mắc sa sút trí tuệ. Thực tế, tuổi thọ càng cao thì số người bước vào nhóm nguy cơ mắc bệnh càng nhiều. Đây là lý do Nhật Bản đang phải đối mặt với thách thức lớn trong chăm sóc người cao tuổi.
Điều đáng chú ý là nhiều yếu tố nguy cơ của sa sút trí tuệ có thể được kiểm soát thông qua lối sống lành mạnh, kiểm soát bệnh mạn tính, duy trì hoạt động thể chất, giao tiếp xã hội và khám sức khỏe định kỳ.
Hiểu đúng về sa sút trí tuệ sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe não bộ cho bản thân và người thân, thay vì chỉ tin vào những quan niệm chưa được kiểm chứng.
Nguồn tham khảo
HGTJAPAN ngoài cung cấp dịch vụ phiên dịch y tế, hỗ trợ khám và điều trị bằng phương pháp tế bào gốc tại Nhật Bản, còn là đơn vị phân phối thực phẩm chức năng và dụng cụ phúc lợi y tế chính hãng từ Nhật. Quý khách có nhu cầu, vui lòng liên hệ ngay với HGTJAPAN để được tư vấn chi tiết nhanh chóng.
