Bạn có biết, ngay lúc này đây, khi chúng ta đang bước vào những ngày đầu tháng 7, khắp nước Nhật đang khoác lên mình tấm áo rực rỡ của lễ hội Tanabata. Giữa cái nắng hạ oi ả, những cành tre tươi xanh bắt đầu xuất hiện trên khắp các con phố, đền đài và trung tâm thương mại. Tanabata không đơn thuần là một ngày lễ, đó là khoảnh khắc người Nhật tạm gác lại những bộn bề để nhìn lên bầu trời, tin vào những phép màu và gửi gắm khát vọng vào những dải giấy ngũ sắc vươn cao trong gió.
1. Tanabata: Sự giao thoa giữa tín ngưỡng bản địa và huyền thoại Á Đông
Tanabata (Thất Tịch) là một trong Ngũ tiết (Gosekku) quan trọng nhất trong văn hóa Nhật Bản. Sự kỳ diệu của ngày lễ này nằm ở việc nó không bắt nguồn từ một nguồn duy nhất, mà là sự hòa quyện tuyệt đẹp của ba dòng chảy: nghi lễ tẩy trần cổ xưa của Nhật Bản, huyền thoại tình yêu Ngưu Lang – Chức Nữ, và nghi lễ cầu khéo léo (Kikkouden) du nhập từ Trung Hoa.
2. Diễn trình lịch sử: Từ nghi lễ tẩy trần đến biểu tượng văn hóa
Để hiểu về Tanabata, ta phải quay ngược thời gian về thời kỳ cổ đại. Thuật ngữ “Tanabata” vốn bắt nguồn từ chiếc khung cửi dệt vải gọi là Tanabata. Các thiếu nữ được chọn (Tanabatatsume) sẽ ở ẩn trong những ngôi nhà dệt (Hataya) bên bờ suối trong lành. Tại đây, họ dệt y phục dâng lên thần linh để thực hiện nghi lễ Misogi – tẩy rửa bụi bẩn (kegare) của con người và cầu mong một vụ mùa bội thu.
Sau này, khi Phật giáo du nhập, nghi lễ này được ấn định vào đêm 7/7, gắn liền với sự chuẩn bị cho lễ hội Obon, đánh dấu sự chuyển mình từ một nghi lễ cung đình sang một nét văn hóa dân gian lan tỏa khắp quần đảo Nhật Bản.
3. Truyền thuyết Orihime và Hikoboshi: Vượt lên trên dòng sông Ngân Hà
Trong bầu trời đêm ngày 7/7, người Nhật kể lại câu chuyện về Orihime (sao Chức Nữ – Vega) và Hikoboshi (sao Ngưu Lang – Altair). Vì quá say đắm trong tình yêu mà lơ là công việc, họ bị Ngọc Hoàng chia cắt bởi dòng sông Ngân Hà (Amanogawa). Chỉ duy nhất đêm 7/7, đàn chim ô thước mới dang cánh tạo thành cây cầu, cho phép đôi tình nhân đoàn tụ. Trong tâm thức người Nhật, đây không chỉ là câu chuyện tình buồn, mà là biểu tượng của sự kiên trì, làm việc chăm chỉ và khát vọng gặp gỡ những điều tốt đẹp nhất trong đời.
4. Kikkouden – Khi vẻ đẹp của sự khéo léo được tôn vinh
Khác với nhiều nơi, Nhật Bản tiếp nhận nghi lễ Kikkouden (Khất Xảo Điện) từ Trung Hoa với một tư duy rất riêng. Người dân dâng kim chỉ, cầu khấn ngôi sao Chức Nữ (vị thần của nghề dệt) ban cho sự khéo léo trong may mặc, thủ công và nghệ thuật. Dần dà, nguyện ước này mở rộng ra cả thư pháp, thi ca và học vấn. Điều này lý giải tại sao vào ngày Tanabata, người Nhật không chỉ cầu tình duyên mà còn cầu cho bản thân trở nên “đẹp người, giỏi nghề”.
5. Giải mã 7 biểu tượng trang trí và ý nghĩa ngũ hành
Trên những cành tre (Sasa), người ta treo 7 vật phẩm trang trí, mỗi món là một lời nhắn nhủ gửi đến vũ trụ:
-
Kamiko: Cầu mong sự khéo léo trong may mặc.
-
Fukinagashi: Tượng trưng cho những sợi chỉ dệt của nàng Orihime.
-
Orizuru: Hạc giấy cầu mong bình an và trường thọ.
-
Kinchaku: Túi vải cầu mong sự thịnh vượng về tài chính.
-
Toami: Lưới đánh cá, cầu cho mùa màng bội thu.
-
Kuzukago: Thùng rác giấy, nhắc nhở về sự ngăn nắp, tiết kiệm.
-
Tanzaku: Những dải giấy ngũ sắc (Xanh, Đỏ, Vàng, Trắng, Đen) – tượng trưng cho ngũ hành – nơi viết lên những khát vọng chân thành nhất.
6. Mưa Tanabata: Những giọt lệ hay phép màu?
Một trong những điểm thú vị nhất trong văn hóa Tanabata là quan niệm về “mưa”. Nếu trời đổ mưa vào đêm 7/7, ở một số vùng, người ta tin đó là giọt lệ mừng vui khi Orihime gặp lại Hikoboshi. Ở những nơi khác, mưa lại được coi là nước thiêng gột rửa trần gian. Đặc biệt, tại các địa phương thường xuyên chịu cảnh khô hạn, người dân thậm chí còn cầu mưa vào ngày này, coi đó là sự cứu rỗi của các vì sao đối với mùa màng.
7. Tanabata ngày nay: Viết tiếp giấc mơ vào những vì sao
Ngày nay, dù sống trong thời đại công nghệ, người Nhật vẫn giữ thói quen viết điều ước lên những mảnh giấy Tanzaku màu sắc rực rỡ. Tại các lễ hội lớn như Sendai, hàng ngàn cành tre được trang trí công phu tạo nên một mê cung ánh sáng giữa lòng thành phố. Sau lễ hội, các cành tre này sẽ được thả trôi sông hoặc hóa vàng, mang theo những điều không may mắn đi xa, chỉ giữ lại những hy vọng tươi đẹp.
Tanabata không chỉ là câu chuyện của những vì sao xa xôi, đó là câu chuyện của chính chúng ta – những người luôn cần một điểm tựa tinh thần để tin vào những điều tử tế. Chỉ còn chưa đầy một tuần nữa là đến ngày 7/7, bạn đã có “ngôi sao” của riêng mình chưa? Hãy cầm bút lên, viết những mong ước chân thành nhất, bởi biết đâu, trên dòng sông Ngân Hà kỳ ảo kia, điều ước của bạn sẽ được lắng nghe.
Nguồn tư liệu: Lịch sử văn hóa dân gian Nhật Bản, Tư liệu lễ hội Tanabata truyền thống.
https://www.jishujinja.or.jp/tanabata/yurai/
HGTJAPAN ngoài cung cấp dịch vụ phiên dịch y tế, hỗ trợ khám và điều trị bằng phương pháp tế bào gốc tại Nhật Bản, còn là đơn vị phân phối thực phẩm chức năng và dụng cụ phúc lợi y tế chính hãng từ Nhật. Quý khách có nhu cầu, vui lòng liên hệ ngay với HGTJAPAN để được tư vấn chi tiết nhanh chóng.
