Đại học Tokai (Nhật Bản) và các đơn vị liên quan vừa bắt đầu triển khai nghiên cứu lâm sàng về phương pháp điều trị các tình trạng viêm trong khớp, cụ thể là thoái hóa khớp gối, bằng cách sử dụng tế bào chiết xuất từ màng ối – lớp màng bao bọc thai nhi trong tử cung người mẹ. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác nhận tính an toàn trong khoảng sáu tháng, hướng tới việc ứng dụng thực tiễn sớm nhất có thể.
1. Thoái hóa khớp gối là gì?
Thoái hóa khớp gối là tình trạng sụn khớp bị bào mòn do lão hóa hoặc bệnh lý. Khi bệnh tiến triển, người bệnh thường đối mặt với các triệu chứng đau đớn, biến dạng khớp và khó khăn trong vận động.
Tại Nhật Bản, ước tính có khoảng 10 triệu người có triệu chứng tự nhận biết và khoảng 30 triệu người mắc bệnh tiềm ẩn. Khi bệnh trở nên nghiêm trọng, phẫu thuật cấy ghép khớp gối nhân tạo là cần thiết, gây gánh nặng lớn cho bệnh nhân. Hiện nay, các phương pháp như cấy ghép sụn tự thân đòi hỏi quy trình phức tạp và chi phí cao, trong khi sử dụng tế bào đa năng như iPS lại tiềm ẩn nguy cơ đào thải miễn dịch.
2. Tính chất đặc biệt của tế bào trung mô (MSC)
Tế bào trung mô (MSC) được xem là vật liệu tiềm năng trong y học tái tạo với hai đặc tính chính:
-
Khả năng điều hòa miễn dịch: MSC có khả năng ức chế phản ứng miễn dịch – cơ chế vốn gây ra tình trạng đào thải dị vật.
-
Khả năng sửa chữa mô: Chúng có thể biến đổi thành nhiều loại tế bào khác nhau để sửa chữa các mô bị tổn thương trong cơ thể.
3. Lý do lựa chọn tế bào từ màng ối
Thông thường, màng ối, nhau thai và dây rốn thường bị loại bỏ sau khi sinh. Việc sử dụng màng ối mang lại nhiều ưu điểm:
-
Hiệu quả cao: So với MSC chiết xuất từ tủy xương hay mô mỡ, MSC từ màng ối cho thấy khả năng ức chế miễn dịch mạnh mẽ hơn khi truyền cho người khác, đồng thời có hiệu quả cao trong việc điều trị viêm và tái tạo mô.
-
Nguồn cung dồi dào: Nếu thiết lập được môi trường ổn định để thu thập, nuôi cấy và bảo quản, màng ối có thể cung cấp MSC cho một số lượng lớn bệnh nhân.
4. Chi tiết kế hoạch nghiên cứu lâm sàng
Nhóm nghiên cứu do Giáo sư Masato Sato (Đại học Tokai) dẫn đầu đã lên kế hoạch cụ thể:
-
Đối tượng: 12 bệnh nhân thoái hóa khớp gối.
-
Quy trình:
-
6 bệnh nhân đầu tiên sẽ được tiêm 10 triệu tế bào MSC.
-
Nếu không có vấn đề về an toàn, 6 bệnh nhân còn lại sẽ nhận liều 50 triệu tế bào MSC.
-
-
Công nghệ: Công ty Kaneka đảm nhận khâu thu thập, nuôi cấy và bảo quản tế bào.
-
Tiến độ: Nghiên cứu được phân loại vào nhóm “Loại 1” (có rủi ro sức khỏe cao nhất) theo Luật an toàn y học tái tạo. Sau khi được Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản thông qua vào tháng 11/2025, nghiên cứu đã chính thức bắt đầu từ tháng 6/2026.
-
Ưu điểm: Khác với việc cấy ghép tấm tế bào (cần phẫu thuật), phương pháp này chỉ cần tiêm tại chỗ, giúp giảm bớt gánh nặng cho người bệnh.
Phương pháp tiêm tại chỗ
5. Thách thức và triển vọng trong tương lai
Dù đầy hứa hẹn, phương pháp này vẫn đối mặt với một số thách thức:
-
Chất lượng tế bào: Hiệu quả điều trị có thể biến động tùy thuộc vào độ tuổi của người mẹ cung cấp màng ối và điều kiện nuôi cấy.
-
Đạo đức y khoa: Việc thu thập màng ối yêu cầu sự hiểu biết và đồng ý từ người mẹ và gia đình.
Hiện nay, bên cạnh phương pháp này, các hướng nghiên cứu khác như sử dụng mRNA để thúc đẩy chức năng tế bào sụn hoặc sử dụng tế bào iPS để tạo sụn cấy ghép cũng đang được phát triển. Giáo sư Uchio Yuji (Đại học Shimane) nhấn mạnh, vì khớp gối có cấu trúc phức tạp (bao gồm cả sụn chêm), việc điều trị thoái hóa khớp cần một chiến lược toàn diện, kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để đạt hiệu quả tối ưu.
6. Tài liệu tham khảo
Báo nikke https://www.nikkei.com/article/DGXZQOSG191MR0Z10C26A5000000/
Đại học Tokai https://www.u-tokai.ac.jp/ud-medicine/news/18239/
HGTJAPAN ngoài cung cấp dịch vụ phiên dịch y tế, hỗ trợ khám và điều trị bằng phương pháp tế bào gốc tại Nhật Bản, còn là đơn vị phân phối thực phẩm chức năng và dụng cụ phúc lợi y tế chính hãng từ Nhật. Quý khách có nhu cầu, vui lòng liên hệ ngay với HGTJAPAN để được tư vấn chi tiết nhanh chóng.
