1. Bệnh phế cầu là gì?
Bệnh do phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) gây ra. Vi khuẩn này tồn tại trong dịch tiết đường hô hấp và lây truyền chủ yếu qua giọt bắn khi ho hoặc hắt hơi.
Theo Bộ Y tế Nhật Bản, khoảng 5–10% người cao tuổi mang sẵn phế cầu khuẩn trong mũi hoặc họng mà không có triệu chứng. Khi vi khuẩn phát triển mạnh và xâm nhập xuống đường hô hấp dưới hoặc đi vào máu, người bệnh có thể mắc:
- Viêm phế quản.
- Viêm phổi.
- Nhiễm khuẩn huyết.
- Các biến chứng nặng khác.
VẮC XIN PHẾ CẦU
2. Hiệu quả của vắc xin phế cầu PCV20
Hiện nay đã xác định có hơn 100 týp huyết thanh của phế cầu khuẩn.
Từ năm 2026, chương trình tiêm chủng định kỳ tại Nhật Bản sử dụng vắc xin liên hợp phế cầu 20 giá (PCV20).
Theo các nghiên cứu được Bộ Y tế Nhật Bản trích dẫn:
- PCV20 bảo vệ 20 týp huyết thanh.
- 20 týp này là nguyên nhân của khoảng 50–60% các trường hợp bệnh phế cầu xâm lấn ở người trưởng thành.
- PCV20 có khả năng phòng ngừa khoảng 30–40% tổng số ca bệnh phế cầu xâm lấn, không phụ thuộc vào týp huyết thanh.
Bệnh phế cầu xâm lấn (Invasive Pneumococcal Disease – IPD) là tình trạng vi khuẩn được phát hiện trong những vị trí bình thường không có vi khuẩn như máu, dịch não tủy hoặc dịch khớp.
3. Đối tượng được tiêm chủng định kỳ từ năm 2026
Theo quy định của Nhật Bản, chương trình tiêm chủng định kỳ áp dụng 1 liều cho các đối tượng sau:
Người từ 65 tuổi
Đây là nhóm đối tượng được tiêm chủng định kỳ theo chương trình quốc gia.
Người từ 60–64 tuổi thuộc nhóm nguy cơ cao
Bao gồm:
- Người bị suy giảm chức năng tim, thận hoặc hô hấp khiến sinh hoạt hằng ngày bị hạn chế nghiêm trọng.
- Người suy giảm miễn dịch do nhiễm HIV, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hằng ngày.
4. Vắc xin sử dụng trong chương trình tiêm chủng
Từ tháng 4/2026, Nhật Bản chính thức thay thế:
- PPSV23 (vắc xin polysaccharide 23 giá)
bằng
- PCV20 (vắc xin liên hợp phế cầu 20 giá).
Vắc xin được tiêm bắp một lần.
Bộ Y tế Nhật Bản cho biết việc thay đổi này dựa trên các bằng chứng khoa học và kết quả đánh giá của hội đồng chuyên môn. PCV20 được kỳ vọng mang lại hiệu quả bảo vệ cao hơn đối với các týp huyết thanh có trong vắc xin, đồng thời không ghi nhận mối lo ngại đặc biệt về tính an toàn.
5. Tính an toàn và các trường hợp cần lưu ý
Sau tiêm, một số phản ứng có thể gặp gồm:
- Đau hoặc đau khi ấn tại vị trí tiêm.
- Đỏ hoặc sưng tại chỗ tiêm.
- Mệt mỏi.
- Đau đầu.
- Đau cơ hoặc đau khớp.
Hiếm gặp hơn có thể xuất hiện các phản ứng nghiêm trọng như:
- Sốc phản vệ.
- Co giật (bao gồm co giật do sốt).
- Ban xuất huyết giảm tiểu cầu.
Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường sau tiêm, người được tiêm nên liên hệ ngay với cơ sở y tế đã thực hiện tiêm chủng.
Không nên tiêm khi
- Đang sốt.
- Đang mắc bệnh cấp tính nghiêm trọng.
- Có tiền sử phản vệ với giải độc tố bạch hầu (diphtheria toxoid).
- Bác sĩ đánh giá không đủ điều kiện tiêm chủng.
Cần trao đổi với bác sĩ trước khi tiêm nếu
- Được chẩn đoán suy giảm miễn dịch.
- Mắc bệnh tim, thận, gan hoặc bệnh về máu.
- Từng dị ứng sau các lần tiêm chủng trước.
- Có tiền sử co giật.
- Đang điều trị thuốc chống đông hoặc có rối loạn đông máu.
6. Câu hỏi thường gặp
1. Người đã từng mắc viêm phổi hoặc từng nhiễm phế cầu có còn được tiêm không?
Việc có thuộc đối tượng tiêm chủng định kỳ hay không sẽ được đánh giá theo quy định hiện hành. Người dân nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ quan y tế địa phương.
2. Tôi tiêm vắc xin ở đâu?
Chương trình tiêm chủng do chính quyền địa phương (市町村) quản lý. Người dân cần liên hệ với địa phương nơi cư trú để biết địa điểm và thời gian tiêm.
3. Nếu bỏ lỡ thời điểm tiêm do phải điều trị bệnh dài ngày thì sao?
Một số trường hợp đủ điều kiện có thể được áp dụng chế độ ngoại lệ do điều trị kéo dài. Người dân cần liên hệ chính quyền địa phương để được hướng dẫn cụ thể.
7. Kết luận
Từ năm 2026, Nhật Bản chuyển sang sử dụng vắc xin phế cầu PCV20 trong chương trình tiêm chủng định kỳ cho người lớn. Đối tượng tiêm chủng không thay đổi, nhưng loại vắc xin được cập nhật nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa bệnh phế cầu xâm lấn dựa trên các bằng chứng khoa học mới.
Đối với người từ 65 tuổi và nhóm 60–64 tuổi có bệnh lý hoặc suy giảm miễn dịch theo quy định, việc tiêm chủng đúng thời điểm là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh do phế cầu khuẩn gây ra.
8.Nguồn tham khảo
厚生労働省. 高齢者の肺炎球菌感染症（定期接種）.
